Limbukan Online Series: #2 Bersih Desa

Sumber Gambar : Redaksi Manunggal Syafaat

Limbuk            : Oo... ngono ta mak, lha nek tegese tanah apa mak?

 

Cangik             : Tanah kuwi tegese ’tatanen sing pernah, tandurana sing genah’. Ngono kuwi piwelinge wong jaman biyen, sing sumimpen ing tembung jarwa dhosok ndhuk.

Limbuk            : Tegese tatanen sing sing pernah kuwi kepriye mak?

Cangik:            : Tatanen sing pernah kuwi tegese nek duwe sawah, le gawe galengan ya isih bisa kanggo liwat wong liya, nek duwe lemah tegal ya dipageri sing apik, nek duwe lemah miring nang pegunungan ya ditata digawe ‘terasering’ ngono lho ndhuk.

Limbuk            : Lha nek tegese tandurana sing genah mau priye mak?

Cangik             : Tandurana sing genah kuwi tegese tegal lan sawahmu tadurana tanduran sing murakabi ndhuk. Wohe bisa disimpen suwe kanggo sedhian pangane manungsa, godhonge utawa uwite bisa kanggo makani kewan kebo lan sapi, sing jaman biyen kanggo ngluku lan nggaru tegal lan sawah ndhuk. Nek lemahe kuwi lemah miring lemah pegunungan, ing sela-selane tanduran tela lan jagung, apike ditanduri wit-witan sing gedhe-gedhe, lemahe dimen ora gampang longsor ndhuk. Ngono kuwi lho ndhuk tegese tanah mau.

Limbuk            : Mm.. ngono.. Saiki jajal jelasna, sebabe apa bumi kene iki dijenengi tanah Jowo mak?

Cangik             : Nek le nggoleki nganggo tembung ‘Jowo’ angel le nggoleki ndhuk, ning nek nganggo bahasa Indonesia, bisa kanggo nggoleki tegese ndhuk.

Limbuk            : Jajal jelasna wae mak.

Cangik             : Bumi Jowo kuwi yen basa Indonesiane disebut Tanah Jawa. Jawa kuwi saka tembung ‘jawawut’, nek lambene wong Jowo nyebute jewawut ndhuk. Jawawut kuwi sakehing jenis suket padi-padian, utawa sakehing jenis wit pari, kaya bangsane pari raja lele, pari ketan, pari wulu, pari gaga, lan kalebu suket otek pakan manuk barang kae ndhuk. Mula bumi kene iki dijenengi tanah jawa, jalaran kanggo pepeling, nek lemah kene iki lemah sing paling subur kanggo thukul sakehing suket ‘jawawut’, sing wohe murakabi kanggo pangan kewan lan manungsa ngono lho ndhuk.

Limbuk            : Apa omonganmu kuwi bisa tak percaya mak?

Cangik             : Kowe arep percaya ya sakarepmu, ora percaya ya luweh, wong aku ya mung jarene simbah kok ndhuk.

Limbuk            : Ya wis mak, tak anggep wae nek kabeh omonganmu kuwi pancen bener. Saiki sisan lehmu nggedebus ngapusi wong nonton, jajal jelasna, apa sebabe bumi Indonesia kuwi disebut tanah nusantara mak?

Cangik             : Bumi Indonesia kuwi dumadi saka pulo kang pisah-pisah, kang wilangane kurang luwihe ana 17.504 pulo ndhuk. Nusantara kuwi saka tembung ‘nusa’ lan ‘antara’ sing disambung dadi siji. Nusa kuwi tegese pulo, antara iku tegese tengah utawa batas. Bumi Nusantara kuwi dumadi saka sakehing pulo sing berbatas-batas, sing banjur padha disingkat NKRI ndhuk. Ya kuwi ndhuk, tegese tanah nusantara mau.

Limbuk            : Lha nek jeneng Indonesia kuwi saka tembung apa mak?

Cangik             : Indonesia kuwi saka tembung bahasa asing ndhuk. Nanging aku ora wani njelaske, sebab nek nganti keliru, aku ndhak dikrutuki watu penonton ndhuk. Mbukaka buku sejarah, utawa takona mbah Google nang HP, nang kono ana jawabane sing luwih jelas ndhuk.

Limbuk            : Iya mak, sesuk tak golekane ben luwih jelas mak. Nek jaman saiki, wong nggarap sawah kuwi wis akeh sing nganggo traktor lan alat-alat modern liyane mak. Ning nek jaman biyen, wong ngluku lan nggaru nggarap sawah kuwi nganggo kebo utawa sapi. Nek sing sawahe mung ciut, le nggarap sawah kuwi ya mung ditlateni dipaculi dhewe ya mak.

Cangik             : Iya ndhuk, lan jarene wong jaman biyen, sing maringi jeneng luku garu lan pacul, kuwi nek ora kleru Kanjeng Sunan Giri, sing kabeh iku ana tegese dhewe-dhewe lho ndhuk.

Limbuk            : Nek sampeyan pancen ngerti tegese, saiki jelasna wae, mengko tak cathetane, tak nggone tinggalan anak putu mak.

Cangik             : Iya ndhuk, ora ketang tak campuri ngawur, waton wis bisa kanggo pitutur ya ndhuk?

Limbuk            : Hoo mak, ora papa wis.

Cangik             : Luku kuwi saka tembung lu, tegese ‘luwih’, ku kuwi saka tembung ‘kuwat’ ndhuk. Tenagane kebo lan sapi kuwi luwih kuwat katimbang kekuwatane manungsa, kanggo mbiyantu anggone nggarap sawah lan lemah pategalan ndhuk.

Limbuk            : Iya ya mak. Saiki tak cathete, nek luku kuwi tegese luwih kuwat mak. Lha nek tegese garu apa mak?

Cangik             : Gar kuwi saka tembung ‘garan’, u kuwi maknane ‘urip’ ndhuk. Wong sing lagi nggaru sawah kae lagi ngrata lemah ndhuk. Rata kuwi tegese adil. Garane wong urip ing alam donya kuwi kudu bisa adil anggone mbagi wektu antarane srawung marang Gustialahe, srawung karo sepadhane manungsa kang tumitah, lan uga kanggo srawung marang alam saisine barang ndhuk.

Limbuk            : Iya mak. Ngono mau tegese tembung garu. Saiki enggal jelasna nek tegese pacul kuwi apa mak?

Cangik             : Pacul kuwi saka tembung ‘patcul’ ndhuk. Patcul kuwi tegese nepsune sing angka papat aja nganti ucul ndhuk. Manungsa kuwi duwe nepsu papat. Siji, nepsu amarah utawa nepsu ‘muring’. Loro, nepsu aluamah nepsu ‘mangan’. Telu, nepsu supiyah utawa nepsu ‘sahwat’. Papat, nepsu mutmainah nepsu karep ‘manembah’ marang pangeran, lan rasa welas asih marang sepadhane urip ndhuk. Yen nepsu sing angka papat iki nganti ucul, uwong kuwi banjur lali marang pangnerane, lan lali gawe amal soleh kanggo wong liya, watake banjur srakah mangan lan srakah bandha, senengane mung nguja nepsu sahwate, nek ora keturutan njur muring-muring ndhuk.

Limbuk            : wah, mung tembung patcul wae jebul ana pituture ya mak.

Cangik             : Iya ndhuk. Pacul jaman biyen kuwi jenenge pacul ‘bawak’, sing ngisore nganggo kayu, ngarepe disambungi wesi kanggo landhepe pacul ndhuk. Nek pacul sing ngisore wesi kabeh, kae jenenge pacul kolong, merga wesine sing mburi kuwi digawe kolongan kanggo masang doran garane pacul ndhuk. Pacul bawak kuwi saiki wis arang sing nduwe, amarga pacul bawak kuwi nek kayune kena banyu banjur luwih abot, tur pacule kuwi luwih rowa lan luwih repot le nggawa ngono lho ndhuk.

Limbuk :           Lha apa tembung bawak mau ya ana tegese mak?

 

Bersambung...

Beriklan Disini Beriklan Disini